Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Một trong những điều đầu tiên bạn có thể nhận thấy khi du học ở Nhật là số lượng “luật lệ” đáng ngạc nhiên. Sử dụng điện thoại trên tàu điện, hệ thống phân loại rác chi tiết, chú ý đến tiếng ồn trong khu dân cư yên tĩnh—đây là những hành vi mà ở quê nhà bạn có thể không để ý, nhưng tại Nhật lại được coi là phép lịch sự quan trọng.
Những quy tắc này không nhằm làm khó du học sinh. Trên thực tế, chúng gắn liền với bối cảnh văn hóa độc đáo của Nhật Bản. Bài viết này sẽ giới thiệu cơ sở khoa học cho các đặc trưng văn hóa của Nhật và cung cấp kiến thức cơ bản để giúp bạn có trải nghiệm du học trọn vẹn hơn.
Nhật Bản được chứng minh khoa học là một “nền văn hóa nghiêm ngặt”
Một nghiên cứu quy mô lớn do Giáo sư Michele Gelfand (Đại học Stanford) và các đồng nghiệp thực hiện tại 33 quốc gia đã chứng minh khoa học rằng Nhật Bản là quốc gia có mức độ “nghiêm ngặt văn hóa” cao. Nghiên cứu này đo lường sức mạnh của các chuẩn mực xã hội ở từng quốc gia và mức độ khoan dung đối với những người vi phạm chuẩn mực.
Nhật Bản được xếp vào nhóm “nền văn hóa nghiêm ngặt” cùng với Áo, Đức và Singapore. Điều này không có nghĩa là chỉ đơn giản có nhiều luật hơn; mà nó phản ánh một hệ thống kỳ vọng và chuẩn mực xã hội mạnh mẽ, với áp lực xã hội đáng kể đối với việc đi lệch khỏi những chuẩn mực đó.
Ngược lại, các quốc gia như New Zealand, Hà Lan và Hoa Kỳ được phân loại là “nền văn hóa khoan dung,” có xu hướng chấp nhận sự đa dạng hơn trong hành vi cá nhân. Cơ sở khoa học này xác nhận rằng ấn tượng “Nhật Bản là một xã hội nhiều quy tắc” không chỉ là cảm nhận cá nhân mà là một đặc trưng văn hóa thực sự.
Ảnh hưởng thực tế của tư tưởng “không gây phiền hà cho người khác”
Quan niệm “không làm phiền người khác” của người Nhật ăn sâu trong đời sống hằng ngày. Hiểu được cách tư tưởng này ảnh hưởng đến hành vi thực tế là chìa khóa cho một trải nghiệm du học thành công.
Ví dụ, trong giao thông công cộng: nhiều người Nhật tránh nói chuyện lớn tiếng trên tàu. Dù không có quy định pháp lý, hành vi này là phép lịch sự được hình thành trong không gian chung đông đúc. Tương tự, người dân thường tránh gây tiếng ồn lớn vào đêm khuya hay sáng sớm, để tôn trọng hàng xóm.
Trong công việc làm thêm, nhân viên thường được mong đợi sẽ giúp đỡ đồng nghiệp sau khi hoàn thành phần việc của mình, hoặc chuẩn bị cho ca tiếp theo để đảm bảo sự chuyển giao suôn sẻ. Đây không phải là quy định thành văn, nhưng lại ảnh hưởng mạnh đến đánh giá và mối quan hệ tại nơi làm việc.
Trong học tập, ở các bài tập nhóm, việc lắng nghe và đóng góp cân bằng thường được coi trọng hơn là việc phát biểu mạnh mẽ.
Biểu hiện thực tế của sự hòa hợp tập thể (Wa)
Để hiểu khái niệm wa (hòa hợp), cần biết nguồn gốc lịch sử của nó. Hiến pháp 17 điều của Thái tử Shōtoku (năm 604) bắt đầu bằng câu “Hòa hợp nên được coi trọng,” và nguyên tắc này vẫn còn ăn sâu trong xã hội Nhật hiện đại.
Trong đời sống du học, nhấn mạnh vào wa thể hiện ở nhiều khía cạnh. Trong các buổi seminar hay nhóm nghiên cứu, các mối quan hệ theo thứ bậc với giáo sư và đàn anh được coi trọng, và việc phát biểu ý kiến đòi hỏi sự cẩn trọng trong cách diễn đạt. Trong công việc làm thêm, tinh thần đồng đội thường được đánh giá cao hơn thành tích cá nhân.
Trong sinh hoạt nhà ở, duy trì quan hệ tốt với hàng xóm đồng nghĩa với việc chú ý đến tiếng ồn và cách sử dụng không gian chung. Dù không phải là nghĩa vụ pháp lý, những hành vi này rất quan trọng cho việc xây dựng mối quan hệ lâu dài.
Những kỳ vọng văn hóa mà du học sinh thường gặp
Trong thực tế, điều quan trọng nhất là những kỳ vọng xã hội không được ghi thành văn bản. Chúng thay đổi tùy khu vực và tình huống, nhưng có một số điểm chung:
Kỳ vọng về thời gian
Đến đúng giờ là tiêu chuẩn tối thiểu; đến sớm 5 phút thường được coi là lý tưởng. Điều này gắn liền với văn hóa giao thông công cộng đúng giờ ở Nhật, nơi mức độ chấp nhận sự trễ hẹn thấp hơn nhiều quốc gia khác.
Phong cách giao tiếp
Người Nhật thường tránh từ chối hoặc phê bình trực tiếp. Thay vào đó, những cách diễn đạt gián tiếp như “Điều này có thể khó” hoặc “Tôi sẽ xem xét” thường được dùng để lịch sự nói “không.”
Kỳ vọng về sự sạch sẽ
Điều quan trọng là để lại không gian công cộng sạch sẽ—hoặc sạch hơn—so với lúc bạn sử dụng. Tại thư viện, nhà ăn, hoặc bếp chung, việc khôi phục trạng thái ban đầu được coi là phép lịch sự.
Chiến lược thích nghi hiệu quả
Thích nghi với những đặc trưng văn hóa này hiệu quả nhất khi làm từng bước. Đầu tiên, hãy quan sát. Việc chú ý đến cách người Nhật hành xử sẽ giúp bạn hiểu được lý do đằng sau, từ đó việc thích nghi trở nên tự nhiên và có ý nghĩa hơn.
Tiếp theo, xây dựng mối quan hệ với những người bạn Nhật đáng tin cậy hoặc nhân viên trường đại học để có thể thoải mái đặt câu hỏi. Nhiều người Nhật rất sẵn lòng hỗ trợ du học sinh và sẽ vui vẻ giải thích các kỳ vọng xã hội.
Điều quan trọng nữa là không rơi vào chủ nghĩa hoàn hảo. Thích nghi văn hóa là một quá trình dần dần; bạn không cần phải thành thạo mọi thứ ngay lập tức. Quan trọng là giữ sự tò mò, học hỏi liên tục và tham gia tích cực mà không sợ mắc lỗi nhỏ.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng nền văn hóa của bạn cũng là một tài sản quý giá. Với góc nhìn độc đáo của một du học sinh quốc tế, bạn có thể đóng góp giá trị mới cho xã hội Nhật. Hiểu được sự nghiêm ngặt trong văn hóa Nhật nhưng vẫn giữ được bản sắc của mình sẽ giúp bạn có trải nghiệm du học phong phú và đáng nhớ hơn.
